پارچه پلیاستر (Polyester) چیست؟ مزایا، معایب و کاربردها
پلیاستر یکی از مهمترین و رایجترین پارچههای مصنوعی در جهان است؛ بهطوریکه امروزه حدود 60 درصد پوشاک موجود در فروشگاهها از انواع الیاف پلیاستر ساخته شدهاند. این ماده از دهه ۱۹۵۰ تاکنون رشد چشمگیری داشته و تنها بین سالهای ۲۰۰۰ تا ۲۰۱۵، 157 درصد افزایش مصرف را تجربه کرده است.
اما علت این محبوبیت چیست؟ و چرا با وجود معایب زیستمحیطی، همچنان از پرمصرفترین پارچههای جهان است؟
در این راهنما، بهصورت کامل با ماهیت، تولید، ویژگیها، مزایا، معایب و کاربردهای مهم پلیاستر آشنا میشوید.
1. پلیاستر چیست؟
پلیاستر یک پارچه مصنوعی و ساخته دست بشر است که از الیاف پلیمری تهیه میشود. ماده اصلی آن از خانواده پلیمرهای نفتی است. متداولترین نوع پلیاستر برای تولید الیاف نساجی، پلیاتیلن ترفتالات یا PET است؛ همان مادهای که در ساخت بطریهای نوشیدنی هم استفاده میشود.
تاریخچه کوتاه پلیاستر
- ۱۹۴۱: نخستین الیاف پلیاستر با نام تریلن معرفی شد.
- ۱۹۵۱: شرکت DuPont تولید تجاری پلیاستر را آغاز کرد.
- از دهههای بعد:** کاهش تولید الیاف طبیعی و افزایش تقاضا برای پارچههای ارزان و بادوام، پلیاستر را به یکی از مهمترین مواد صنعت مد تبدیل کرد.
امروزه پلیاستر 95 درصد رشد آینده الیاف مصنوعی را به خود اختصاص میدهد.
2. پلیاستر چگونه تولید میشود؟
مواد اولیه پلیاستر از اتیلن گلیکول و اسید ترفتالیک تشکیل میشوند؛ هر دو مشتقاتی از نفت خام هستند. این مواد در واکنشهای شیمیایی فشرده، به شکل پلیمر در آمده و سپس توسط دستگاههای ریسندگی به الیاف ظریف و مقاوم تبدیل میشوند.
این ساختار شیمیایی خاص باعث میشود پلیاستر:
- بسیار محکم
- غیرقابل تجزیه زیستی
- مقاوم در برابر حرارت
- و سبک
باشد.
3. پلیاستر در چه محصولاتی استفاده میشود؟
ظرفیت تولید بالا و قیمت مناسب باعث شده پلیاستر یکی از پرکاربردترین مواد در صنایع مختلف شود، از جمله:
پوشاک:
- لباسهای ارزانقیمت روزمره
- لباس ورزشی
- شلوار، کت، پیراهن و بلوز (در ترکیب با پنبه)
- کت و آستر کت مردانه
- لباس پلیسهدار (به دلیل حفظ چینها)
لوازم خانگی:
- پرده
- ملحفه و روبالشی
- روکش مبلمان
- فوم و الیاف پُرکننده لحاف، بالش و تشک
مصارف صنعتی:
- نخ خیاطی
- تسمه و کمربندهای مقاوم
- فیلترها
- طنابها
بهطور کلی، هر محصولی که دوام بالا و قیمت مناسب بخواهد، از پلیاستر استفاده میکند.
4. مزایای پلیاستر
پلیاستر به دلیل ویژگیهای زیر توانسته یکی از محبوبترین الیاف جهان شود:
الف) قیمت مناسب
پلیاستر از مشتقات نفت ساخته میشود و فرایند تولید آن اقتصادی است. به همین دلیل:
- ارزانتر از پارچههای طبیعی (مثل پنبه و ابریشم)
- ارزانتر از ترکیب پنبه–پلیاستر
است.
ب) استحکام و دوام بسیار بالا
ویژگیهای ساختاری پلیاستر:
- مقاوم در برابر کشش
- مقاوم در برابر جمع شدن
- مقاوم در برابر تغییر شکل
- مقاوم در برابر مواد شیمیایی، الکل و روغن
- مقاوم در برابر سایش
- مقاوم در برابر تابش نور خورشید
حتی گفته میشود کمربند پلیاستری از فولاد هم محکمتر است!
ج) سبک و انعطافپذیر
با وجود مقاومت بالا، الیاف پلیاستر:
- سبک
- نرم
- نازک
- و دارای خاصیت کشسانی
هستند.
د) نگهداری آسان
پلیاستر برای کسانی که به لباسهای بدون دردسر علاقه دارند، ایدهآل است:
- بهسختی چروک میشود
- سریع خشک میشود
- کپک و قارچ به آن آسیب نمیزنند
- توسط حشرات خورده نمیشود
- نیاز به اتو ندارد (در بسیاری از موارد)
- تا حدودی ضدلک است
هـ) حفظ چین و فرم با کمک گرما
پلیاستر یک پارچه ترموپلاستیک است؛ یعنی با حرارت شکل میگیرد و همان شکل را نگه میدارد. به همین دلیل:
- برای تولید دامن و لباس پلیسهدار عالی است
- بعد از حرارتدهی، چینها بسیار پایدار میمانند
و) قابل بازیافت بودن
بسیاری از محصولات PET (از جمله بطریها) قابل بازیافت هستند. الیاف جدید پلیاستر میتواند از مواد بازیافتی تولید شود.
ز) مقاومت بالا در برابر حرارت
پلیاستر:
- نقطه ذوب بالای 200 درجه سانتیگراد دارد
- نمیسوزد، فقط نرم میشود
این ویژگی باعث شده در لباسهایی که مقاومت به شعله نیاز دارند، کاربرد داشته باشد.
ح) غیرجاذب بودن
پلیاستر آب و رطوبت جذب نمیکند. این ویژگی برای ورزشکاران عالی است:
- عرق به سطح پارچه منتقل شده
- سریع تبخیر میشود
به همین دلیل پارچههای میکروفیبر پلیاستر عملکردی نزدیک به پارچههای ورزشی حرفهای دارند.
5. معایب پلیاستر
در کنار مزایا، پلیاستر چند نقطه ضعف مهم دارد:
الف) عدم تجزیه زیستی
بزرگترین ایراد پلیاستر:
در طبیعت تجزیه نمیشود و بین 20 تا 200 سال طول میکشد تا از بین برود.
این موضوع از نظر زیستمحیطی بسیار چالشبرانگیز است.
ب) تولید آلاینده و مصرف انرژی زیاد
ساخت پلیاستر شامل:
- مصرف بالای انرژی
- انتشار سموم
- وابستگی شدید به نفت خام
است.
ج) تنفسپذیری کم
به دلیل ساختار مصنوعی، پلیاستر مانند پنبه یا لینن، هوا را عبور نمیدهد و بدن در آن:
- حس خنکی ندارد
- سریعتر عرق میکند
البته میکروفیبرهای جدید این مشکل را تا حد زیادی برطرف کردهاند.
د) ایجاد پرز (بهویژه در ترکیبها)
ترکیب پلیاستر با پنبه، ویسکوز یا ریون باعث ایجاد پرز و گوله میشود؛ موضوعی که در لباسهای روزمره بسیار دیده میشود.
هـ) مضر بودن برخی رنگدانهها
در رنگآمیزی پلیاستر از مواد شیمیایی خاصی استفاده میشود که در برخی مطالعات، برای انسان سمی گزارش شدهاند.
جمعبندی
پارچه پلیاستر یکی از پرمصرفترین، بادوامترین و ارزانترین پارچههای جهان است که کاربرد گستردهای در صنعت پوشاک، لوازم خانگی و صنایع سنگین دارد. با این حال، چالشهای زیستمحیطی و تنفسپذیری کم، آن را از نظر سلامت و محیطزیست به گزینهای ایدهآل تبدیل نمیکند.
**خرید انواع بادی و کاستوم****خرید شورت و سوتین****خرید ست لباس زیر زنانه**
